- Nazwa Programu: Narodowy Program Rozwoju Humanistyki 2025
- Kierownik grantu: prof. dr hab. Andrzej Jerzy Pieńkos
- Nr wewnętrzny UW: 501-D131-87-0000183
- Nr umowy: NPRH/S/0192/SP/2026/15
- Wysokość dofinansowania: 78 984 PLN
- Termin rozpoczęcia: 02-06-2026
- Termin zakończenia: 02-10-2027
Celem projektu jest publikacja wieloletnich badań autora, dotyczących historii europejskiego kolekcjonerstwa i muzealnictwa, w szczególności kluczowego okresu narodzin muzeum publicznego w okresie oświecenia. W ich trakcie, a także w związku z prowadzonymi na Uniwersytecie Warszawskim wykładami i konwersatoriami dla studentów historii sztuki oraz Podyplomowego Studium Muzealniczego, autor dochodził do przekonania o istnieniu zadziwiających luk w wiedzy o wczesnym muzealnictwe w dwóch obszarach, które spaja kategoria „ludzi muzeum”, tj. powstania profesji kustosza/inspektora/ konserwatora i pojawienia się kategorii społecznej – publiczności. Nawet przekrojowa summa historii muzealnictwa Krzysztofa Pomiana (Muzeum. Historia światowa) owych „ludzi muzeum” traktuje pobieżnie, o ile nie chodzi o założycieli, fundatorów, tj. władców lub arystokrację europejską. Fakt ten wynika najpewniej ze znikomej liczby dostępnych źródeł dla wieków XVI-XVIII. W istocie źródła te istnieją, są jednak rozproszone: przekazy tekstowe zachowane w korespondencji, dziennikach podróży, pierwszych katalogach itp.; ale także są to niedoceniane często materiały wizualne. Jeśli o niektórych osobach takich wiemy już wiele, to niemal zawsze ujawniają się one z cienia przy okazji omawiania otwarcia, przemian itp. określonej galerii władcy, rzadko dowiadujemy się o nich czegoś więcej ponad to, że byli autorami katalogu, dokonali selekcji zbioru itp. Pochodzenie zawodowe, motywy decydentów wpływające na wybór określonej osoby do opieki nad danym zbiorem pozostają najczęściej poza horyzontem badawczym.
Przedstawiany projekt proponuje szczegółowe opracowanie biograficznych okoliczności zatrudnień kilkunastu malarzy, grafików, architektów oraz literatów, antykwariuszy do pracy w powstających muzeach w wieku XVIII. Jednocześnie stanowi próbę przedstawienia dostępnej wiedzy na temat pojawienia się w tych instytucjach zwiedzających, jako formującej się (równolegle z wystawami publicznymi) publiczności.